Một trong những lí do khiến gia đình trở nên vô cùng quan trọng và có ý nghĩa đó là vì gia đình là trung tâm của một sự thiên vị không che đậy. Chúng ta đã quen với ý nghĩ tiêu cực về sự thiên vị. Chúng ta được giáo dục rằng, một xã hội tốt là xã hội mà ở đó thành công hay thất bại phụ thuộc vào khả năng hoặc sai lầm của cá nhân chứ không vì sự giúp đỡ từ gia đình. Tuy nhiên, chẳng ai tin vào điều này. Tất cả chúng ta, dù ít dù nhiều đều là những người thiên vị về mặt tình cảm.

Nhìn từ khía cạnh lịch sử, khái niệm ‘thiên vị cho con cháu’ ở Châu âu gắn liền với nhà thờ Công giáo trong thời kì Phục Hưng. Khái niệm này bắt đầu được sử dụng khi một loạt các Giáo Hoàng bổ nhiệm con cháu họ, cùng với các thành viên gia đình khác vào các vị trí quan trọng mà không vì tài năng của họ.

Vào năm 1534, Alessandro Farnese, khi đó đã khá già, được chọn làm Giáo Hoàng và lấy tên là Paul III. Một trong những điều đầu tiên ông ấy làm đó là cân nhắc cháu trai (cũng tên là Alessandro) lên chức Đức Hồng Y, một vị trí quan trọng và nhiều lợi lộc. Ông cũng bầu một người cháu khác làm Công Tước một tỉnh nhỏ ở Italy, tỉnh này vào thời điểm đó dưới quyền quản lí trực tiếp của Giáo Hoàng. Đó là một sự bổ nhiệm cực kì không công bằng. Về khía cạnh này mà nói, việc thiên vị cho con cháu xúc phạm mạnh mẽ tới tư tưởng cạnh tranh mở trong thời đại hiện nay, đặc biệt là trong công việc và sự nghiệp. 

Nhưng chúng ta cũng phải thừa nhận rằng quan niệm thiên vị cho con cháu – về khía cạnh tình cảm trái ngược với khía cạnh công việc – nó có tính động viên lớn và cả mặt tích cực nữa. Hơn thế nữa, chúng ta đều không tránh khỏi việc là người hưởng lợi từ một sự thiên vị rõ ràng. Chúng ta đã không có mặt ở đây nếu không có nó. Đó là vì khi sinh ra, dù có hàng triệu trẻ em trên thế giới, không xét đến năng lực (chúng ta lúc đó không có thì đúng hơn), cha mẹ và cả đại gia đình đã đưa ra một quyết định là chăm sóc chúng ta: dành rất nhiều thời gian, tình yêu và tiền bạc chăm cho chúng ta lớn khôn. Sự lựa chọn đó không vì chúng ta đã làm bất cứ điều gì xứng đáng với nó cả – ở thời điểm đó, chúng ta không cả có khả năng cầm thìa nói gì là đến nói một lời chào – nhưng đơn giản là vì chúng ta là người trong gia đình.

Sự thiên vị này là điều đảm bảo rằng khi bạn giận dữ thì vẫn sẽ được tha thứ, những tính cách không hay ho gì của bạn cũng sẽ được xem nhẹ, bạn vẫn sẽ được sự ủng hộ từ gia đình cho dù bạn khoác lác hay nổi cơn tam bành lúc sớm tinh mơ hay nửa đêm, và cha mẹ sẽ tha thứ cho con họ dù chúng không thực sự là những đứa con ngoan – và cũng như vậy, khi con cái không hài lòng về cha mẹ thì họ vẫn bỏ qua mọi thứ và đến thăm cha mẹ trong dịp lễ tết.

Vì có gia đình, bạn có trải nghiệm yêu thương không dựa trên tôn giáo, thành tựu hay nỗ lực (những điều có thể thay đổi hoặc thất bại) nhưng vì một điều gì đó thuần khiết hơn và không thể chối bỏ: đó là sự ra đời của bạn. Trong thế giới mà bạn có thể mất việc bất cứ lúc nào và bạn dễ dàng bị đánh giá bởi tất cả mọi người thì ít nhất là trong gia đình, bạn sẽ không bị sa thải, cho dù bạn nói chuyện chán ngắt và thất bại thảm hại trong sự nghiệp.

Khi mà sự tồn tại của chúng ta trong mắt người khác khá mỏng manh, thì đây là một sự giải toả to lớn về mặt tinh thần. Trong gia đình, mọi người không thực sự quan tâm đến việc bạn làm có tốt không, bạn kiếm được nhiều hay ít tiền, bạn giỏi giang hay kém cỏi trong thế giới bên ngoài. Một cô con gái làm thẩm phán ở toà án tối cao có lẽ cũng không được yêu thương nhiều hơn so với cậu con trai có cái sạp hàng nhỏ bán đồ chơi bằng giấy; một người thương lượng đanh thép và là sếp phụ trách khu vực sinh sống của cả nghìn người cũng sẽ bị anh chị em họ trêu là nhảy kém và hay ợ kém duyên.

behance

Một gia đình tốt không bịt mắt trước những sai lầm của chúng ta, họ chỉ không dùng những sai lầm này để cực lực chống lại chúng ta mà thôi.

Mặc dù sự thiên vị bị đặt sai chỗ trong công việc, một vài kiểu thiên vị lại cực kì quan trọng trong cuộc sống tình cảm nói chung. Vì dù chúng ta có giỏi giang trong một số lĩnh vực công việc, thì cũng sẽ có thời điểm chúng ta đuối sức – và trong thời điểm đó, chúng ta muốn có ít nhất vài người kiên nhẫn với sự thất bại và điên rồ của mình, cho chúng ta cơ hội thứ hai, thứ ba, thứ tư và luôn ở bên cạnh chúng ta cho dù (từ một góc nhìn nghiêm khắc) chúng ta không thực sự xứng đáng với điều đó một tí nào. Một gia đình tốt không bịt mắt trước những sai lầm của chúng ta, họ chỉ không dùng những sai lầm này để cực lực chống lại chúng ta mà thôi.

Chính vì thế mà chuẩn đạo đức cao nhất được cấu trúc vô cùng đơn giản..hãy nỗ lực hết mình để đối xử với với tất cả mọi người như thể những thành viên trong một đại gia đình lớn

Khi chúng ta định nghĩa gia đình như thế, một điều thú vị là chúng ta không bó buộc khái niệm gia đình trong giới hạn huyết thống nữa. Trên thực tế, bất cứ ai ủng hộ chúng ta thì đương nhiên, theo một nghĩa rộng, sẽ là một phần của “gia đình” – và chúng ta cũng trở thành một thành viên trong gia đình của bất cứ ai chúng ta đối xử rộng lượng như thế. Chính vì thế mà chuẩn đạo đức cao nhất được cấu trúc vô cùng đơn giản, mặc dù nó đòi hỏi phải nghiêm khắc thực hành: hãy nỗ lực hết mình để đối xử với tất cả mọi người như thể những thành viên trong một đại gia đình lớn.

Có 2 điều đặc biệt khiến gia đình là điều không-gì-thay-thế-được.

1. Gia đình nắm giữ thông tin cá nhân của chúng ta

Những thành viên trong gia đình có lẽ là những người duy nhất trên thế giới thực sự nắm giữ những thông tin quan trọng về con người chúng ta. So về độ ‘hợp cạ’ thì các thành viên trong gia đình không phải lúc nào cũng hợp với chúng ta bằng một số bạn bên ngoài. Các thành viên trong gia đình có thể không biết một số điều cụ thể về tình bạn hiện tại hay tình hình tài chính của chúng ta, nhưng họ biết môi trường sống thực sự của chúng ta mà những người khác không biết được.

Khi lớn lên chúng ta kết bạn mới, nhưng chúng ta gặp họ khi đã khá muộn – rất nhiều điều đã diễn ra trong cuộc đời của họ rồi. Chúng ta có thể biết chung chung về tuổi thơ của họ, nhưng lại không biết xe nhà họ trông thế nào hoặc nhà bên bãi biển của họ ra sao, chúng ta không biết chi tiết về những lời chọc ghẹo, hoạ tiết trên tấm thảm trải nhà họ, thức ăn họ thích nhất, những tiểu tiết trong đời sống tình cảm của họ.

Với các thành viên trong gia đình thì ngược lại. Họ có thể không biết nhiều về hiện tại của bạn, họ cũng không phải là người thông minh nhất hay một nhà nhận diện tài ba, nhưng họ đã ở đó, đã chia sẻ tuổi thơ với bạn – đó dứt khoát là một lợi thế trong việc hiểu bạn là người thế nào.

Các mối quan hệ ở tuổi trưởng thành thường phức tạp vì họ thiếu thông tin về quá khứ của bạn. Nếu chúng ta đã từng to tiếng với anh trai hay chị gái, chanh choẹ trong bữa ăn tối, thì chúng ta hiểu rằng trên thực tế, họ làm như thế chỉ là để thu hút sự chú ý của người mẹ không hề để ý đến họ. Và kết quả là, khi mẹ cậu ấy nói ‘Mẹ đang nghe đây’ thì lập tức trật tự được thiết lập trở lại. Hoặc nếu chúng ta đã từng ở cùng một nhà với một giám đốc tài chính khó tính khi cậu ấy mới 3 tuổi thôi, chúng ta sẽ biết rằng cách tiếp cận công việc vô cùng nghiêm khắc này (điều dường như khá buồn tẻ) thực ra là để giảm đi khủng hoảng bủa xuanh quanh anh ấy ở nhà sau cuộc ly hôn bẽ bàng của cha mẹ. Tất cả những thông tin này khiến chúng ta dễ dàng tha thứ cho họ hơn.

Mặt khác thì những thông tin chính xác này về chúng ta khiến chúng ta muốn chạy trốn khỏi gia đình. Quá khứ này có thể phá hủy những cơ hội chúng ta đang có trong hiện tại và làm sứt mẻ nhiều thứ khác nữa. Nhưng sau một khoảng thời gian tự do nhất định và một vài khởi đầu tốt đẹp, chúng ta lại cảm thấy biết ơn gia đình, những người không thể so sáng với ai được, không hoàn hảo nhưng hiểu quá khứ và luôn ở đó bên chúng ta.

2. Gia đình mang lại một sự an toàn ‘lạ kì’

Một trong những điều đáng sợ và cũng là lợi thế lớn của gia đình đó là họ ép chúng ta dành thời gian bên những người đáng lẽ ra chúng ra sẽ không biết, không muốn gặp, hoặc nghĩ họ có thể không hợp với mình.

Tình bạn và những mối quan hệ công việc chiếm phần lớn trong cuộc sống, nhưng nó lại khiến chúng ta gần gũi với những người ở độ tuổi nhất định, thu nhập và tư tưởng nhất định. Chúng ta ngấm ngầm nhưng cũng khá dữ dội tránh những người không tán thành quan điểm sống của chúng ta. Môi trường gia đình thì lại khác. Vì cấu trúc đặc biệt của một gia đình là ở đó một cụ già 82 tuổi và một cậu bé 4 tuổi có thể trở thành bạn, hay một nha sĩ 56 tuổi và một cô bé 11 tuổi có thể trao đổi câu chuyện sâu xa về một bài hát hay tạt nước vào nhau khi tắm ngoài bãi biển.

itsnicethat.com

Gia đình tạo ra một môi trường mà ở đó có một sự an toàn nhất định cho phép chúng ta đối mặt với những thứ rất khác lạ. Một người anh rể sẽ giúp chúng ta hiểu hơn về thị trường kim cương ở Nga; trong gia đình, một nhà nghiên cứu ở trường đại học vừa phát hành một bài báo về quy trình hữu cơ trong rừng Takayama ở Nhật bản có thể ngồi ăn trưa với một kế toán chuyên xử lí những ca mất khả năng thanh toán. Gia đình tạo ra môi trường nơi mà sự kế nối diễn ra ngay cả khi có những sự khác biệt rõ ràng. 

Chúng ta cùng rửa bát với người bất đồng quan điểm về chính trị nhưng lại có chung quan điểm về rửa chén thế nào cho hợp lý. Chúng ta cứu vãn một cuộc bữa tiệc ngoài trời khi đổ mưa với sự hỗ trợ nhiệt tình của người kiếm nhiều tiền hơn chúng ta tới 83 lần. Hay khi chơi trò bắn súng nước với các cháu, với sự trợ giúp của một người họ hàng mà bạn bè của chúng ta sẽ không chơi cùng vì người họ hàng này để tóc dài và trong khá thảm hại. Nhưng khi chơi trò bắn súng nước với họ, chúng ta lại nhận ra là họ thật đáng yêu và giỏi tìm ra chỗ nấp.

Gia đình là nơi tốt nhất để chống lại sự cách biệt thế hệ. Chúng ta có cơ hội nghe về những khác biệt quan điểm chính trị, tiếp nhận những thông tin mới nhất về những bi hài kịch diễn ra trong giải bóng khúc côn cầu, hay sự khổ sở với kì cử ở trường từ câu chuyện của một người họ hàng nhỏ tuổi khác, và cả những thứ chúng muốn khám phá khi đến 21 tuổi, tuổi trưởng thành. Một người chú đã nghỉ hưu gần đây và đang cố làm quen với cuộc sống không cần phải đi làm. Ở lễ tang ông bà có một cậu cháu 18 tháng tuổi bò xung quanh và khiến chúng ta liên tưởng đến thế giới của bỉm sữa và việc bón ăn nhớp nhúa.

Cả những điều khác nữa, như là những giai đoạn khác của cuộc đời, thái độ khác, cách nhìn khác – nhiều khi rất khó hiểu, khiến chúng ta thiếu tự tin khi tiếp xúc. Cũng không có gì là lạ hay xấu hổ khi chúng ta cảm thấy bối rối xung quanh người trông không giống chúng ta, nhưng cũng chính vì thế mà bức tranh của chúng ta về họ (và có lẽ về chúng ta nữa) trở nên nghèo nàn và không đúng thực tế. Khi cuộc sống gia đình tốt đẹp, chúng ta liên tục tiếp cận một cách thân thiện với một loạt những trải nghiệm rất con người mà có thể chúng ta sẽ phải tự trải nghiệm trong cuộc sống của mình một cách dè dặt và châm biếm.

Một gia đình lý tưởng mang lại cho chúng ta 2 thứ quan trọng: Thứ nhất, gia đình biến người nhàm chán trở nên thú vị nếu chúng ta có cơ hội hiểu sâu hơn vẻ bề ngoài của người đó. Thứ hai là gia đình giúp kết nối một câu chuyện dài về cuộc sống, điều mà chúng ta khó có thể nhận ra trong thực tại chớp nhoáng.

TrịnhVi/Theo theschooloflife