Việc trẻ cảm thấy chán và được cho phép cảm thấy chán rất quan trọng cho chúng từ thủa nhỏ. Đó không phải là một “vấn đề” cần né tránh hay loại bỏ. Thay vào đó, hãy để trẻ tự xử cảm giác chán theo cách riêng của chúng.


Cảm thấy chán là một trải nghiệm

“Con chán quá.” Câu nói dường như khá yếu đuối này lại có một sức mạnh kì diệu khiến bố mẹ cảm thấy mệt mỏi, bực mình và tội lỗi. Nếu bọn trẻ cảm thấy chán, chắc là vì ai đó đã không mang lại không khí vui vẻ hay tiêu khiển chúng. Mà tại sao, cả trẻ con hay người lớn, lại thấy buồn chán khi mà có biết bao nhiêu việc có thể làm và nên làm, ngay bây giờ?

Leo Espinosa

Bạn nên xem việc cảm thấy chán là một trải nghiệm hơn là một điều không tốt và vội vàng gạt bỏ nó đi. Mặc dù điều hầu hết người lớn chúng ta được dậy khi trưởng thành đó là chỉ có người buồn tẻ mới thấy chán, nhưng thực ra cảm thấy chán lại hữu ích. Cảm giác đó tốt cho bạn đấy.

Nếu bọn trẻ không biết cảm giác chán này sớm, thì chúng sẽ bị bất ngờ sau này. Sự thật là trường học có thể là một nơi khá chán, và giáo viên không có nhiệm vụ vừa làm cho bọn trẻ vui lại vừa dạy dỗ chúng. Cuộc sống không phải là một cuộc diễu hành vui vẻ không ngừng. Trong cuốn tiểu thuyết “Cô sẽ đi đâu, Bernadette” của Maria Semple, người mẹ nói với cô con gái “Đúng thế đấy con ạ” – “Con cảm thấy chán ư? Mẹ sẽ cho con biết một bí mật về cuộc sống nhé. Con đang cảm thấy chán? Sự thật là con sẽ chỉ cảm thấy chán hơn mà thôi. Con mới chính là người tạo nên sự thú vị cho cuộc sống, và con hiểu điều này càng sớm càng tốt.”

destinygoughstudio.space

Góc nhìn về cảm giác chán ở trẻ thay đổi theo thời gian

Trước đây, mọi người quen chấp nhận cuộc sống là khá chán. Những gì chúng ta biết về cuộc sống trước thế kỉ 21 đầy rẫy sự nhàm chán. Nếu không ngồi trong lớp học vẽ, thì những người giàu thường đi dạo loanh quanh và nhìn chằm chằm vào cây cối bên đường. Rồi họ tiếp tục đi và nhìn nhiều cây hơn. Còn những người phải làm việc thì vất vả hơn nhiều. Việc đồng áng và làm ở nhà máy thường là công việc chân tay, không phải động não; rất ít người cảm thấy thoả mãn với công việc họ làm. Trẻ con cũng tưởng tượng tương lai của chúng sẽ kiểu như thế, và chúng quen với ý nghĩ đó từ thủa nhỏ. Chúng chỉ có sách, những cành cây, và sau đó là những buổi chiều ngồi xem ti vi.

Chỉ vài thập kỉ trở về trước, thời kì này cha mẹ không quá để ý đến con cái. Khi đó người lớn cho rằng trẻ con cảm thấy chán một tí cũng chẳng sao. Thực tế là trẻ con khá thích thú với việc chúng không phải làm gì. Trong một bài phỏng vấn với tạp chí GQ, Lin-Manuel Miranda (một nhà soạn nhạc kịch nổi tiếng của Mỹ), cho rằng những buổi chiều không phải làm gì đã giúp anh ấy có cảm hứng sáng tạo “Vì chẳng có việc gì làm ngoài việc sáng tạo trên một mảnh giấy trắng hay một phòng ngủ trống rỗng”, anh nói.

Ngày nay, nếu để trẻ không có việc gì làm thì bạn sẽ bị cho là không làm tròn bổn phận của cha mẹ. Trong bài viết nổi tiếng của tờ The Times với tựa đề “Sự không ngừng nghỉ của việc nuôi dạy con”, Claire Cain Miller trích dẫn kết quả một nghiên cứu gần đây cho thấy, ở bất kì tầng lớp xã hội, thu nhập hay màu da nào, cha mẹ đều tin tằng nếu trẻ con cảm thấy chán sau giờ học chính thì nên đăng kí thêm các lớp học ngoại khoá. Và rằng cha mẹ bận rộn thì nên tạm dừng công việc của họ để vẽ vời với con, nếu chúng đề nghị.”

Bất cứ thời điểm rỗi rãi nào của trẻ cũng được tối ưu hoá, tối đa hoá, và hướng tới một mục tiêu nào đó.

Nếu không bị cha mẹ quản giáo, bọn trẻ sẽ bị thu hút bởi các thiết bị điện tử – những thiết bị điện tử của riêng chúng. Cha mẹ chuẩn bị một chuyến đi xa hay một chuyến bay giống như một người lính chuẩn bị diễn tập vậy. Nên tải phim gì vào iPad? Liệu chúng ta có nên mở một trương chình chuyên dành cho gia đình? Liệu bây giờ có phải là thời điểm thích hợp để cho bọn trẻ chơi trò Fortnite tới khi chúng mệt nhoài trên ghế sau? Cha mẹ ở thập kỉ 70 đã xử lí thế nào khi con họ chán khi ngồi ở ghế sau? Họ chẳng làm gì cả! Họ kệ cho chúng ngửi mùi xăng xe và trêu chọc nhau. Và nếu những điều này không khiến chúng mệt, chúng có thể chơi với cái dây thắt an toàn bị hỏng.

Nhiều điều xảy ra khi trải nghiệm cảm giác chán

Ngày xưa, nếu bạn than phiền là chán, thực ra bạn không thực sự đòi hỏi điều gì. Có thể bạn sẽ được gợi ý “Ra ngoài chơi đi,” hay tệ hơn là “Dọn phòng con đi.” Cảm thấy chán có vui không? Không. Cảm giác chán có ích không? Có.

Vì nhiều điều xảy ra khi bạn cảm thấy chán. Một số việc làm chán nhất của tôi là nơi tôi cảm thấy mình sáng tạo nhất. Hết giờ học tôi làm việc ở một nhà máy xuất khẩu, tôi dán tấm hình những chiếc áo len xấu xí của Peru lên tờ rao bán hàng. Tay tôi bị cứng lại vì hồ dán mỗi khi dính hình chiếc áo len vào tờ rơi. Và nó còn có mùi mật mía nữa. Đầu óc tôi không còn sự lựa chọn nào khác là trôi dạt vào một giấc mơ không có thật. Khi chúng ta chán, những câu chuyện tự nhiên nó đến. Khi đi mua đồ ăn ở siêu thị, tôi tưởng tượng ra câu chuyện xung quanh những người mua hàng. Người đàn ông mua cà tím và mấy chai bia vào lúc 9h tối: Thứ gì họ thực sự cần và thứ gì họ mua chỉ để mua? Cô giáo lớp 5 của tôi sẽ cảm thấy thế nào nếu tôi chứng kiến cô ấy mua bánh bơ lạc hàng tuần?

Khi bạn thực sự chìm đắm trong cảm giác chán, bạn sẽ tìm cách khám phá. Đây là lí do tại sao rất nhiều ý tưởng hay xảy ra trong nhà tắm, khi bạn bị găm bởi một hoạt động hàng ngày. Bạn thả đầu óc và kệ cho chúng đi đâu thì đi. 

Tất nhiên là cảm giác chán tự nó không quan trọng, mà quan trọng là chúng ta làm gì với nó. Khi đạt đến đỉnh điểm, sự nhàm chán dạy cho bạn cách đáp trả hữu ích, bằng việc làm một điều gì đó cho mình. Nếu không phải đối mặt với một sự nhàm chán nào đó thường xuyên, chúng ta sẽ không bao giờ học được điều này.

Xử lí sự “chán” đó thế nào?

Điều đáng nói là đừng chịu đựng cảm giác chán, mà hãy học cách vượt qua nó. Nó có thể được xử lí theo nhiều cách: Bạn có thể xem xét lại bản thân mình và sử dụng thời gian để suy nghĩ. Bạn có thể đọc một cuốn sách. Bạn có thể tưởng tượng cách bạn hoàn thành công việc tốt hơn. Cảm giác chán dễ dẫn đến những tưởng tượng không có thật. Nhưng nói đến cùng thì sự “chán” đó dẫn đến tính tự giác kỉ luật hay tháo vát trong cách xử lí vấn đề.

đừng chịu đựng cảm giác chán, mà hãy học cách vượt qua nó.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi khả năng xử lí cảm giác chán tỉ lệ thuận với khả năng tập trung và tự kiểm soát. Nhiều nghiên cứu cho thấy, người bị rối loạn khả năng tập trung dễ chán. Điều đó rất hợp lý vì trong một thế giới bị kích thích, những thứ ban đầu dường như hay ho sau đó lại không như vậy. Hoặc một thứ ban đầu khá thú vị bây giờ lại buồn tẻ. Việc trẻ cảm thấy chán và được cho phép cảm thấy chán rất quan trọng cho chúng từ thủa nhỏ. Đó không phải là một “vấn đề” cần né tránh hay loại bỏ. Thay vào đó, hãy để bọn trẻ tự xử cảm giác chán theo cách riêng của chúng.

Chúng ta đã không còn dạy bọn trẻ làm như vậy nữa. Thay vì việc dậy bọn trẻ học một cách chậm rãi, khá buồn tẻ và hai chiều – như thông tin hữu ích chẳng hạn, thì trường học lại nhượng bộ và nói rằng điều họ mong muốn ở trẻ là được vui vẻ. Giáo viên dành khá nhiều thời gian nghĩ cách giúp trẻ “tham gia” thông qua hình ảnh, hay “học tương tác” (thời gian trước màn hình, chơi games), để phù hợp với việc thích sự chú ý, kiểu như trò chơi Candy Crushed vậy. Bọn trẻ không muốn nghe những bài giảng dài, không thích tranh luận, vì thế chúng ta cần tạo ra cách học phù hợp, dễ học cho chúng.

Nhưng chắc chắn là để chuẩn bị trẻ cho một tương lai thực tế hơn, thì việc dạy cho chúng cách xử lí cảm giác chán sẽ tốt hơn việc bày ra một loạt những trò tiêu khiển – điều có thể gây ra những mong đợi sai lầm ở trẻ, để rồi chúng sẽ bị thất vọng về sự thật cuộc sống hay công việc sau này. Sự thực là một ngày nào đó, thậm chí trong công việc chúng yêu thích, lũ trẻ của chúng ta có thể phải dành cả ngày chỉ để trả lời những lá thư điện tử dồn lại từ hôm thứ Sáu. Chúng phải kiểm tra sổ sách, hay trợ giúp rô bốt ở nhà xưởng trong thời kì công nghiệp hiện đại.

để chuẩn bị trẻ cho một tương lai thực tế hơn, thì việc dạy cho chúng cách xử lí cảm giác chán sẽ tốt hơn việc bày ra một loạt những trò tiêu khiển

Điều này nghe có vẻ buồn tẻ, bạn có thể kết luận như vậy. Nhưng đó là công việc, và đó cũng là cuộc sống. Có lẽ một lần nữa, chúng ta nên làm quen với cảm giác chán và dùng chúng một cách hữu ích. Và phải chăng trong một thế giới không ngừng vận động, chúng ta có thể sống ít phấn khích đi một chút.

Theo The New York Times


Sau đây là một số câu hỏi gợi ý giúp bạn suy ngẫm về sự “chán” để tìm ra cách xử lí nó cho mình và con.

  • Bạn định nghĩa và xử lí sự “chán” thế nào? Cách thức xử lí “chán” có thay đổi theo thời gian?
  • Bạn có bao nhiêu thời gian rảnh một tuần? Bạn thường làm gì với nó? Bao nhiêu lần bạn nói bạn cảm thấy chán.
  • “Cha mẹ thường dành thời gian rảnh để hướng con cái họ đến một mục tiêu nào đó.” Điều này có giống (hay khác) cách cha mẹ bạn hướng bạn đến việc sử dụng thời gian?
  • Bạn có đồng ý với việc cảm thấy chán có thể giúp hình thành tính sáng tạo, tự kỉ luật, và tháo vát trong cách xử lí vấn đề cho con bạn?